درباره اندیشکده تحکیم انسجام اجتماعی

یـران کشـوری تاریخـی و کهـن اسـت. و ملـت ایـران کـم و بیـش نسـبت بـه ایـن تاریـخ بلنـد آگاه اسـت. از ایـن رو، ایرانیـان بـا توجـه بـه
برخـورداری از تاریـخ پیوسـته و منظـم دارای هویتی تاریخی هسـتند. ایـن هویت تاریخی بـه معنای برخـورداری ایرانیان از نوعی تبارشناسـی
انسـان و جهـان اسـت کـه تـا دوره هـای اسـاطیری عقـب مـی رود؛ امـا در آن نمیمانـد و عناصـر بنیادیـن دوره های تاریخـی پـس از آن بویژه
دوره اسلامی را بـا خـرد ایـران در هـم تنیـده اسـت و چتـری بـه بلنـدای تاریـخ آن سـاخته و بـر سـر ایرانیـان در هر کجـای این کشـور و دیگر
کشـورها در تمـام قـرون و اعصار کشـیده شـده اسـت. این ویژگی موجب شـده اسـت تـا ایرانیـان دارای خاطره بلند مشـترک ملی شـوند که در
ذهـن و کنـش هـای ایرانیـان در اعصـار گوناگـون تاریخی خـود را بروز و نشـان داده اسـت و پیوندهـای عمیق و مبانـی انسـجام اجتماعی آنان
را فراهـم آورده اسـت. عوامـل بسـیاری در دوره معاصـر در تضعیـف بنیـان هـا و کارکردهـای انسـجام اجتماعـی نقـش آفرین بـوده اند. تالش
دشـمنان ایـران در جنـگ روانـی و جنگ نظامی، کاهش مشـارکت هـای اجتماعی و سیاسـی، پا گرفتـن واگرایی های محلی، ضعـف و فتوری
طبقـه متوسـط، گسـترش فقـر و افزایـش نابرابـری هـای اجتماعـی، تضعیـف بنیان هـای اخالقـی و سـرمایه اجتماعـی پیوند دهنده، گسـترش
حملههـای خـود انگیختـه و پاییـن بـودن نشـاط اجتماعـی ااز ایـن جمله اند. ایـن درصورتی اسـت کـه تقویت و تحکیـم انسـجام اجتماعی،
جامعـه را در مقابـل امواج سـهمگین مسـائل و مشـکالت تـاب آور میکنـد و زمینههای اجتماعی رشـد و توسـعه و پیشـرفت را فراهم میکند.
در شـرایط پرتحـول جهـان معاصر، انسـجام اجتماعـی یکـی از ارکان بنیادین ثبات اجتماعـی و ضرورتـی اجتنابناپذیر برای پیشـرفت متوازن
کشـورها بـه شـمار مـیرود. در ایران اسلامی، بـا توجه به سـاختار چندقومیتـی، تنـوع فرهنگی، تکثـر مذهبی و تحـوالت نوپدیـد اجتماعی،
توجـه عمیـق و علمـی به مقولـه انسـجام اجتماعی، ضرورتـی راهبردی و ملی اسـت.
هرچنـد اصطلاح "انسـجام اجتماعـی" بهصورت مسـتقیم در متن قانون اساسـی جمهوری اسلامی ایران ذکر نشـده اسـت، اما اصـول متعدد
ایـن قانـون، بـا تأ کیـد بر وحـدت ملی، مشـارکت مـردم در تعییـن سرنوشـت، عدالت اجتماعـی، حفـظ کرامت انسـانی، هویت دینـی و ملی
مشـترک، و توزیـع عادالنـه منابـع، ناظر بـر تقویت بنیانهای انسـجام و همبسـتگی اجتماعی اسـت.
همچنیـن برنامـه هفتـم پیشـرفت جمهوری اسلامی ایـران، بـا محورهایی نظیـر تقویت سـرمایه اجتماعـی، مقابله بـا آسـیبهای اجتماعی،
اسـتقرار عدالـت، تحکیـم وحـدت ملـی و هماهنگـی در سیاسـتگذاریها، بـر ضـرورت تحکیـم انسـجام اجتماعـی در جهـت پیشـرفت
همهجانبـه کشـور تأ کیـد کرده اسـت.
افـزون بـر ایـن، رهبـر معظـم انقلاب اسلامی، حضـرت آیتاللـه خامنـهای )مدظلهالعالـی(، بـا نگاهـی آیندهنگـر و هشـدارآمیز، از تلاش
سـازمانیافته دشـمنان بـرای تحریـک گسـلهای قومـی، مذهبـی و جنسـیتی بهعنـوان ابـزاری برای بحرانسـازی در کشـور یـاد کردهانـد. این
رویکـرد دشـمن، اهمیـت صیانـت از انسـجام داخلـی را بهعنـوان یکـی از مؤلفههـای مانایـی ملی برجسـته میسـازد.
در چنیـن بسـتری و بـا توجـه بـه نبـود نهـاد واسـط میـان جامعه علمـی و نظـام اجرایـی و سیاسـتگذار در زمینـه انسـجام اجتماعی، تأسـیس
»اندیشـکده تحکیـم انسـجام اجتماعـی« بهمنظـور اندیشـهورزی مسـئلهمحور، آیندهنگـر، و مبتنـی بـر شـواهد علمـی، ضرورتـی بنیادیـن به
شـمار مـیرود. ایـن اندیشـکده با هدف تولید دانـش ، تحلیل روندهـا، تبیین راهکارهـای کارآمد، و پیوند میـان نظر و عمـل، در جهت ارتقای
انسـجام اجتماعـی و پیشـرفت کشـور، نقشآفرینـی خواهـد کـرد. سـند راهبردی اندیشـکده به شـرح ذیـل در هفت بخش تنظیم شـده اسـت:
• بخش اول: آرمان اجتماعی؛
• بخش دوم: بیانیۀ رسالت اندیشکده؛
• بخش سوم: تبیین رسالت اندیشکده؛
• بخش چهارم: بیانیۀ چشمانداز اندیشکده؛
• بخش پنجم: تبیین چشمانداز اندیشکده)اهداف کالن( ؛
• بخش ششم: فرایند اندیشکده ؛
• بخش هفتم: ساختار مطالعاتی اندیشکده؛

آرمان اجتماعی

آرمان اجتماعی ما با الهام گیری از آیه 103 سوره مبارکه آل عمران و آیات اطراف آن، وجود جامعه¬ای است منسجم، متحد، دارای تالیف قلوب و احساس برادری و همبستگی بین آحاد مردم، بر محوریت ولی الهی، تا از این رهگذر زمینه های تحقق جامعه ای تاب آور، منسجم و رو به تعالی فراهم گردد.

بیانیۀ رسالت اندیشکده

در راستای تحقق آرمان اجتماعی فوق، رسالت اصلی اندیشکده عبارت است از: اندیشهورزی، بازتولید و ترویج گفتمان، سیاست پژوهی و تصمیم سازی در حوزه انسجام اجتماعی، به‌مثابه حلقه واسط میان مجامع علمی و مراجع تصمیم¬گیری کشور در حوزه مذکور

تبیین رسالت اندیشکده

با عنایت به رسالت فوق‌الذکر؛ • فلسفه وجودی اندیشکده عبارت است از: کمک به تقویت و تحکیم انسجام اجتماعی کشور از طریق پرکردن شکاف میان علم و عمل(شکل¬گیری همکاری بدنه علمی-دانشگاهی و دستگاه‌های سیاستگذاری، قانون گذاری و اجرایی کشور) • وجه تمایز این اندیشکده با سایر فعالان عرصه انسجام اجتماعی در مؤلفه‌های زیر خلاصه می‌شود: 1) کوتاه‌مدت بودن و سریع‌الحصول بودن مطالعات؛ 2) تسهیلگری برای تصمیم‌گیری سریعِ راهبردی؛ 3) استفاده کاربردی از پژوهش‌های انجام شده توسط سایر فعالان؛ 4) تمرکز بر رفع نیازهای احصا شده در حوزه تحکیم انسجام اجتماعی ؛ 5) توجه به تلفیق حوزۀ نظر و حوزۀ عمل در بخش سیاستگذاری برای انسجام اجتماعی . • ارزش‌های محوری اندیشکده عبارت‌اند از: 1) بی طرفی علمی: اتکا به داده ها، شواهد، پژوهش های علمی فارغ از گرایش های سیاسی یا جناحی 2) گفت و گوی بین الاذهانی: ایجاد فضایی برای شنیدن، شنیده شدن و جمع بندی دیدگاه های متفاوت از دانشگاه، جامعه و دستگاه های اجرایی 3) کاربردی سازی دانش: ترجمه یافته های دانشگاهی به راهکارهای عملی و سیاستی که برای دستگاه های اجرایی و سیاستگذاران قابل استفاده باشد. 4) نوآوری اجتماعی: جست و جوی راه ل های تازه و متناسب با شرایط فرهنگی و اجتماعی کشور برای تقویت و تحکیم انسجام در سطوح مختلف 5) اعتمادسازی و شفافیت: عمل بر مبنای شفافیت در فرایند گزارش دهی به ذینفعان برای ایجاد اعتماد پایدار 6) توجه به منافع ملی انسجام اجتماعی: قراردادن منافع ملی و ارتقای همبستگی اجتماعی به عنوان خط قرمز و معیار تصمیم گیری و فعالیت • ارزش‌های سازمانی اندیشکده که برآمده از منابع انسانی ارزشمند آن است عبارت‌اند از: 1) توجه ویژه به آموزه‌های اسلامی؛ 2) تعهد به ارزش‌ها و آرمان‌های انقلاب اسلامی و منویات مقام معظم رهبری؛ 3) چالاکی و چابکی در اجرای برنامه‌ها و فعالیت‌ها؛ 4) نوآوری و خلاقیت؛ 5) آزادگی در اعلام دیدگاه‌های کارشناسی به علّت عدم وابستگی دولتی یا سیاسی نیروها؛ 6) رعایت قواعد فعالیت علمی ‌ـ پژوهشی و توجه هم‌زمان به مؤلفه‌های کیفیت و سرعت؛ 7) جلب مشارکت صاحبان اندیشه و تجربه در ارکان اندیشکده و بهره گیری از ظرفیت علمی و اجرایی کشور

بیانیۀ چشم‌انداز اندیشکده

چشم‌انداز اندیشکده تحکیم انسجام اجتماعی در راستای تحقق رسالت خویش، در افق 1410، ساختاری است موثر، منعطف، چابک و مسئلهمحور که به قطب مطالعات و مرجعیت علمی در حوزه «انسجام اجتماعی» و پشتیبان سیاستگذاری در کشور تبدیل شده است.

تبیین چشم‌انداز اندیشکده(اهداف)

به‌منظور تحقق چشم‌انداز افق 1410 اندیشکده، دستیابی به اهداف زیر به‌عنوان شاخص‌های کلیدی ارزیابیِ میزانِ دستیابی به آن چشم‌انداز، در نظر گرفته می شود: 1. تولید دانش و نظر یه پردازی در حوزه انسجام اجتماعی؛ 2. رصد جامع و مستمر وضعیت، مسائل و تحولات انسجام اجتماعی کشور؛ 3. تدوین اسناد سیاستی، گزارشهای تحلیلی، طراحی الگوها و نقشه‌های راه بر اساس اصول علمی، برای ارائه به نهادهای سیاستگذار و دستگاه های اجرایی؛ 4. مشارکت موثر در تدوین، اصلاح و تصویب قوانین و مقررات تاثیرگذار بر این حوزه؛ 5. تدوین و ارائه راهکارهای نوآورانه، تولید بسته های توانمندسازی و تعامل موثر با مخاطبان اثرگذار بر انسجام جامعه.

فرایند اندیشکده

با عنایت به الگوی برنامه¬ریزی راهبردی با محوریت مخاطبان که چرخۀ کامل برنامه‌ریزی و مدیریت راهبردی را در 9 مرحله تبیین می‌کند در این اندیشکده چهار مرحله ابتدای آن تا تدوین برنامه پیشنهادی، مدنظر است:

باتوجه‌به ماهیت فرهنگی فعالیت اندیشکده، عناصر فرآیندی این فعالیت عبارت‌اند از: 1) آرمان‌نگاری؛ 2) سنجش وضع موجود و تعیین اولویت‌ها؛ 3) شناسایی راهکارهای اثربخش‌تر؛ 4) تدوین سیاست‌ها و برنامه‌های عملیاتی برای پیشنهاد به سیاستگذاران، تصمیمسازان، فعالان حوزه و سایر دستگاه‌های اجرایی.

ساختار مطالعاتی اندیشکده

با عنایت به بررسی اسناد ملی، بین‌المللی و مصاحبه با خبرگان، مقرر شد در برنامه سه سال اول، اندیشکده شامل کارگروههایی مسئلهمحور به صورت زیر باشد که در اسناد جداگانه‌ای برنامه و اقدام عملیاتی این کارگروهها تدوین می‌شود: • کارگروه اجماع ارزشی (نظام فرهنگی) کارگروه اجماع مدنی (نظام اجتماعی) کارگروه اجماع مدنی (نظام اجتماعی) • کارگروه اجماع اقتصادی (نظام اقتصادی) کارگروه اجماع گروهی (روابط بین فردی)